Ngôn ngữ là mô hình văn hoá phi đồ vật thể, phản ánh văn hoá vùng, miền rất rõ ràng nét. Giải pháp xưng hô “anh Cả” ở miền bắc so cùng với “anh Hai” ở khu vực miền nam là điển hình.

Bạn đang xem: Tại sao miền nam gọi anh cả là anh hai

Rất nhiều người dân đặt thắc mắc tại sao người miền nam gọi “anh Cả”, “chị Cả” (người bé trưởng, theo cách gọi miền Bắc) là “anh Hai”, “chị Hai”? Ðây là 1 trong hiện tượng văn hoá hoàn toàn có thể lý giải từ phương pháp tiếp cận liên ngành: ngữ điệu học, khoa học lịch sử, văn hoá dân gian…

Chữ “cả” trong tiếng Việt tức là lớn, to lớn (cả giận, cả gan, cả vú che miệng em, ao sâu nước cả…), còn tồn tại nghĩa không giống là tất cả, bao hàm (cả lớp, cả nhóm, cả đời…). Người khu vực miền bắc gọi “anh Cả”, “chị Cả” tức thị anh lớn, chị lớn, tín đồ được sinh ra trước tiên trong gia đình. Trong lúc đó, người khu vực miền nam không gọi “anh Cả”, “chị Cả” mà gọi là “anh Hai”, “chị Hai”. Hiện tượng kỳ lạ này tới thời điểm này có một số cách hiểu phổ biến như sau:

*
Cà Mau là địa điểm cuối cùng của hành trình khai thác đất phương Nam. Ảnh: VŨ TRÂN

Cách hiểu đầu tiên có bắt đầu từ vẻ ngoài “tứ bất” (bốn không) của triều Nguyễn: “bất thiết Tể tướng, bất thủ Trạng nguyên, bất lập Hoàng hậu, bất phong Ðông cung”, nghĩa là những vua triều Nguyễn không đặt chức Tể tướng, trong thi tuyển không đem đỗ Trạng nguyên, không lập phi tần và ko phong Ðông cung Thái tử. Trong đó việc ko lập bà xã và Ðông cung hoàng thái tử vì cho rằng vua Gia Long bởi vì tiếc mến người vk là Tống Thị Lan và nam nhi cả là Nguyễn Phúc Cảnh (Hoàng tử Cảnh) đề xuất dành địa điểm này để tưởng nhớ người đang mất, từ đó trong dân gian không một ai dám gọi con lớn là bé cả.

Cách hiểu vật dụng hai nhận định rằng liên quan đến yếu tố kiêng kỵ, kỵ huý, vì chưng trùng với cách gọi “Hương Cả” là một trong những chức vụ mở màn ở làng, buôn bản thời Pháp thuộc. Năm 1904, để cai quản các địa phương nghỉ ngơi Nam Kỳ, thực dân Pháp cho ra đời Hội đồng hương chức (Hội đồng xã, có cách gọi khác là Ban Hội tề) bao gồm 12 chức vụ: hương thơm Cả, hương Sư, mùi hương Chủ, hương Trưởng, hương thơm Chánh, hương thơm Giáo, hương Quản, mùi hương Bộ, hương Thân, xóm Trưởng, mùi hương Hào và Chánh Lục Bộ. Trong số ấy Hương Cả là chức vụ cao nhất. Người dân không dám gọi nam nhi lớn của chính bản thân mình là “thằng Cả” do sợ phạm thượng.

Cách gọi thứ cha từ tư tưởng sợ cọp, có tương đối nhiều câu chuyện nhắc về việc những giữ dân cố hệ trước bị cọp bắt, cọp vồ ngơi nghỉ khắp những vùng đất Nam cỗ như: Ðồng Nai, An Giang, Cà Mau… những người con trưởng, con cả trong mái ấm gia đình bị cọp nạp năng lượng thịt dẫn đến nỗi sợ hãi trong dân gian, không đủ can đảm gọi bé trưởng là con cả vày sợ xui rủi; thậm chí còn gọi cọp là “Hương Cả cọp” (có thể còn ẩn ý mỉa mai đàn Hương chức Hội tề hung ác như cọp). Mang thuyết này không mấy thuyết phục vì đối tượng người sử dụng bị cọp vồ khôn xiết nhiều, ko phân biệt con trưởng hay con thứ…

Trong quá trình phân tích văn hoá dân gian nghỉ ngơi miền Trung, fan viết tìm kiếm được chứng cứ khác có thể xác định cách gọi “anh Hai” đã tất cả trước thời Khởi nghĩa Tây đánh (năm 1771), thời gian đó Nguyễn Nhạc (là anh cả trong ba anh em: Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ) đã có Nhân dân địa phương gọi là “anh nhị Trầu”. Trong cuốn “Lễ hội Việt Nam”, bài tiệc tùng Quang Trung, các tác giả Lê Trung Vũ, Lê Hồng Lý cũng xác định: “Tại làng Kiên Mỹ còn di tích lịch sử Bến Trầu – nơi tương truyền thời xưa Nguyễn Nhạc thường đưa trầu từ phía thượng mối cung cấp về bán ở vùng An Thái, An Nhơn… cho nên vì vậy Nguyễn Nhạc còn mang tên là anh nhì Trầu”.

Như vậy các giả thuyết liên quan đến triều Nguyễn (từ năm 1802) tốt thời Pháp trực thuộc (từ năm 1858) là ko thuyết phục, vì bí quyết gọi “anh Hai” nỗ lực cho “anh Cả” đã mở ra từ trước năm 1771.

Ngược chiếc lịch sử, quay trở về thời chúa Tiên Nguyễn Hoàng cùng rất binh sĩ, tuỳ tùng cùng Nhân dân ở một số địa phương miền bắc vào khai thác vùng đất phương Nam, hoàn toàn có thể giả thuyết phương pháp gọi “anh Hai” bắt đầu từ thời kỳ này. Sử sách ghi rằng trong đoàn quân phái nam tiến thời gian đó, đa số không có ai là “anh Cả”, vì xác minh công cuộc “mang gươm đi mở cõi” là “sinh ly, tử biệt” cần các gia đình phải để fan con trưởng sống lại để phụng dưỡng phụ huynh và chăm lo mộ phần tổ tiên; những người dân ra đi đa số là con thứ, bao gồm cả Nguyễn Hoàng cũng là nam nhi thứ.

Về sự khiếu nại này, sách “Ðại Việt sử cam kết toàn thư”, quyển XVI, gồm chép: “Tháng 10 (Mậu Ngọ, tức năm 1558), Thái sư Trịnh Kiểm vào chầu, dâng biểu xin sai bé thứ của Chiêu Huân Tĩnh công là Ðoan quận công Nguyễn Hoàng mang quân vào trấn thủ xứ Thuận Hoá nhằm phòng giặc phía đông cùng với Trấn quận công sinh sống Quảng Nam cứu vãn viện mang lại nhau. Mọi việc của xứ này, ko cứ lớn hay nhỏ, và các ngạch thuế phần đa giao cả cho, hằng năm đến kỳ hạn thì thu nộp”.

Xem thêm: Đặt Vé Xe Cần Thơ Đi Sài Gòn Tphcm, Đặt Vé Xe Khách Cần Thơ Đi Sài Gòn Hồ Chí Minh

Sách “Việt nam sử lược” của trần Trọng Kim (1919) cũng ghi: “Ông Nguyễn Kim bao gồm hai bạn con là Nguyễn Uông cùng Nguyễn Hoàng cũng làm tướng lập được không ít công. Tín đồ anh là Nguyễn Uông được phong làm cho Lang quận công, bạn em là Nguyễn Hoàng được phong là Thái uý Ðoan quận công. Nhưng bởi vì Trịnh Kiểm sợ họ Nguyễn tranh mất quyền mình, bèn kiếm chuyện nhưng mà giết Nguyễn Uông đi. Còn Nguyễn Hoàng cũng sợ hãi Trịnh Kiểm bao gồm ý ám hại, chưa biết làm nắm nào mới ra thành phố hải dương hỏi ông Nguyễn Bỉnh Khiêm. Ông ấy nói rằng “Hoành sơn tuyệt nhất đái, vạn đại dung thân” (nghĩa là 1 trong những dãy Hoành sơn (chỗ đèo Ngang, Quảng Bình) kia có thể yên thân được muôn đời).

Nguyễn Hoàng new nói cùng với chị là bà Ngọc Bảo (vợ Trịnh Kiểm) xin Trịnh Kiểm cho vô trấn phía Nam. Năm Mậu Ngọ (1558) đời vua Anh Tông, Trịnh Kiểm bắt đầu tâu vua đến Nguyễn Hoàng vào trấn khu đất Thuận Hoá. Bấy giờ những người họ hàng ở thị xã Tống tô cùng rất nhiều quân lính ở đất Thanh, Nghệ đa số người đưa cả vk con theo đi…”.

Nhiều núm hệ cư dân miền bắc vào Nam khai thác theo chế độ của Nguyễn Hoàng vẫn ý thức được công việc tha hương thơm sẽ rất khó có ngày con quay trở lại. Vị vậy, những người dân nam giới tiến này phần nhiều là phần đông “anh Hai”, “anh Ba”… vì chưng cuộc mưu sinh bên trên vùng khu đất mới, vì muốn thoát khỏi sự trói buộc của cơ chế lệ phong kiến khắt khe, họ yêu cầu ra đi nhưng trong tâm địa vẫn canh cánh nhớ về quê phụ vương đất tổ.

Thi tướng mạo Huỳnh âm nhạc trong bài xích thơ “Nhớ Bắc” (viết năm 1940) bao hàm câu thơ miêu tả tâm trạng này:

“Ai đi về Bắc ta theo với

Thăm lại giang sơn giống Lạc – Hồng

Từ thuở với gươm đi mở cõi

Ngàn năm yêu quý nhớ đất Thăng Long”

Ðể tưởng niệm quê hương, các thế hệ dân cư miền nam bộ đã giành địa điểm “anh Cả” cho người còn lại ở đất Bắc, nên những người con trưởng trong tương lai được điện thoại tư vấn là “anh Hai”, “chị Hai”, lâu dần dần thành thói quen, thành phong tục, thành truyền thống lịch sử đạo lý của dân tộc.

Hiện tượng này có nguyên hiền hậu truyền thống Nho học cùng đạo lý coi trọng chữ Hiếu, người nam nhi cả tất cả vai trò không hề nhỏ trong gia đình: “quyền huynh cầm phụ”, khi bố mẹ mất thì bạn anh cả có trách nhiệm gánh vác bài toán gia đình, thờ cúng tổ tiên, nuôi dạy những em đề nghị người… Khi phụ huynh còn sinh sống cũng ko được đi xa “Phụ mẫu tại, bất khả viễn du”.

Cũng cần nói thêm rằng, tín đồ dân khu vực miền nam đã sáng sủa tạo rất nhiều từ những “giá trị văn hoá” cội của miền Bắc, bài toán gánh vác gia đình, phụng dưỡng ông cha của cư dân miền Nam không thể là vị trí độc tôn của tín đồ con trưởng, mà lại thường giao fan con út. Từ đó có ý niệm “giàu út ít ăn, nghèo út chịu”. Bạn con út thay đổi trụ cột vào gia đình, lo phụng dưỡng bố mẹ già, thờ phụng tổ tiên; không ít người dân thứ út cũng được lấy tên Út, thậm chí còn sáng sủa tạo: Út Tám, Út Chín, Út Mười, Út Thêm, Út Nữa, Út Chót, Út Hết…

Liên quan đến bí quyết xưng hô của người miền Nam còn có cách gọi theo đồ vật của tín đồ đối diện, bộc lộ thái độ tôn trọng, tránh call tên thật, nhất là đối với người béo tuổi. Ví dụ, fan ta thường xuyên gọi: chú Hai, chú Ba, chú Út… hoặc anh Hai, anh Ba, anh Tư… Ðây có lẽ là sáng tạo của người miền nam do ảnh hưởng văn hoá xử sự phương Tây giữa những năm bị thực dân Pháp, đế quốc Mỹ cai trị, tín đồ phương Tây thường điện thoại tư vấn họ trong giao tiếp (ông Nguyễn, ông Trần…) để biểu hiện sự tôn trọng, thay vì gọi tên (Nguyễn Văn A, trằn Văn B; ông A, ông B…).

Ngôn ngữ trong cuộc sống của người miền nam đã trải qua quy trình lịch sử, giao lưu, tiếp biến chuyển văn hoá hàng ngàn năm, xét dưới góc nhìn văn hoá là “đặc sản” của địa phương, thể hiện phiên bản sắc văn hoá vùng miền, góp phần làm cho nền văn hoá việt nam thêm phong phú, phong phú nhưng đậm đà bản sắc dân tộc./.